Instytut Rozwoju Gospodarczego powstał w 1972 r. jako międzywydziałowa placówka naukowo-badawcza. Instytut utworzono w celu integracji badań o charakterze teoriopoznawczym, metodologicznym i empirycznym, prowadzonych przez pracowników Uczelni. Głównym obszarem badawczym były prace nad programowaniem rozwoju gospodarczego i funkcjonowaniem gospodarki narodowej. Ten kierunek oraz forma działalności utrzymywane są w całym 25 - letnim okresie istnienia IRG.
W latach 70-tych w Instytucie wykonywano także opracowania z zakresu integracji gospodarczej Polski z innymi krajami oraz z zakresu informatyzacji gospodarki. Istniejący w Instytucie do końca lat 70-tych Zakład Systemów Informacyjnych i Techniki Obliczeniowej uczestniczył w realizacji problemu resortowego "Rozwój komputeryzacji szkół wyższych". Zespół wykonywał także prace usługowe na rzecz uczelni z zakresu informatyzacji systemu finansowego SGPiS oraz opracowywał i wdrażał procedury obliczeń ekonometrycznych, wykorzystywane w badaniach pracowników Szkoły. Instytut koordynował w tym okresie badania prowadzone w ramach problemów podstawowych i węzłowych, którymi kierowali między innymi profesorowie: Janusz Beksiak, Paweł Bożyk, Mieczysław Nasiłowski.
W kolejnej dekadzie program badawczy Instytutu został poszerzony o problematykę gospodarowania przestrzennego, konsumpcji, rolnictwa i energetyki. Niezależnie od formuły problemów podstawowych i węzłowych badania prowadzono na zlecenia podmiotów zewnętrznych, takich jak Ministerstwo Rolnictwa, IHWiK, Instytut Turystyki i innych. Do grona pracowników, wykazujących szczególną aktywność badawczą w ramach Instytutu w tym okresie należeli profesorowie: Sławomir Dyka, Eugeniusz Gorzelak, Janusz Kaliński, Mieczysław Nasiłowski, Maksymilian Pohorille, Barbara Skórkowska, Jacek Szlachta, Franciszek Tomczak i inni.
W latach 80-tych prace badawcze, prowadzone w Instytucie, koncentrowały się na źródłach kryzysu społeczno-gospodarczego. Zainicjowano wówczas badania nad systemem wskaźników wczesnego ostrzegania i monitorowaniem kondycji gospodarczej przedsiębiorstw. Inicjatorem tych badań, prowadzonych początkowo pod nazwą "Trendy w przemyśle", później "Ko-niunktura w przemyśle", był dr Alfred Bieć, później przez wiele lat kontynuowała je dr Maria Bieć. Z czasem nastąpił istotny rozwój tych badań, zarówno w warstwie metodologicznej, jak i przedmiotowej. Równolegle prowadzono badania nad kompleksową koncepcją reformy gospodarczej. Kierował nimi ówczesny sekretarz naukowy IRG dr Leszek Balcerowicz. W skład kierowanego przezeń zespołu wchodzili tacy ekonomiści jak: Jerzy Eysymont, Marek Dąbrowski, Adam Lipowski i inni. W opracowanej przez ten zespół koncepcji reformy systemu gospodarczego można znaleźć elementy przyszłego Planu Balcerowicza.
W latach 90-tych badania naukowe Instytutu prowadzone były w ramach środków statutowych, środków na badania własne oraz w ramach projektów badawczych MEN lub KBN (grantów). Realizowane były w tym okresie następujące projekty badawcze: "Koniun-ktura w przemyśle. Polska" (kier. prof. dr hab. Mieczysław Nasiłowski, później dr Maria Bieć), "Kondycja gospodarstw domowych" (kier. prof. dr hab. Katarzyna Duczkowska-Małysz, prof. dr hab. Jerzy Małysz), "Koniunktura w przemyśle. Sektor prywatny" (kier. prof. dr hab. Eugeniusz Gorzelak), "Koniunktura w budownictwie" (kier. prof. dr hab. Maria Podgórska i prof. dr hab. Elżbieta Adamowicz), "Ko-niunktura w handlu" (kier. prof. dr hab. Adam Noga), "Syntetyczne wskaźniki koniunktury dla gospodarki Polski" (kier. dr Zbigniew Matkowski), "Ekonomika zasobów naturalnych" (kier. prof. dr hab. Augustyn Woś), "System dostosowania się gospodarstw rolnych do warunków gospodarki rynkowej" (kier. prof. dr hab. Sławomir Dyka), "Zdolność gospodarstw indywidualnych do reprodukcji w warunkach rynkowych" (kier. prof. dr hab. Stanisław Grabowski), "Procesy dostosowawcze w gospodarce żywnościowej do warunków gospodarki rynkowej" (kier. prof. dr hab. Jerzy Małysz), "Inter-wencjonizm państwowy a proces modernizacji wsi i rolnictwa" (kier. prof. dr hab. Katarzyna Duczkowska-Małysz), "Przestrzenny wymiar polityki rozwoju gospodarczego" (kier. prof. dr hab. Stanisław M. Zawadzki), "Strategie wejścia z produktami sektora owocowo-warzywnego na rynek Wspólnot Europejskich (w świetle układu o Stowarzyszeniu Polski ze Wspólnotami Europejskimi" (kier. dr Katarzyna Majchrzak), "Aktywność gospodarcza w Polsce w okresie transformacji systemowej" (kier. dr Teresa Pakulska).
Kontynuowano badania na zlecenie kontrahentów zewnętrznych. Do ważniejszych programów badawczych realizowanych w tej formule należy zaliczyć program "Koniunktura w rolnictwie" (na zlecenie Agencji Rynku Rolnego, kier. prof. dr hab. Eugeniusz Gorzelak), "Badanie skuteczności stymulatorów produkcji eksportowej objętych programem polityki proeksportowej państwa" (na zlecenie d. MWGzZ, obecnie na zlecenie MGN, kier. dr Janusz Biernat) oraz "Badanie problemu obsługi i spłaty długu zagranicznego gospodarki" (temat realizowany wspólnie z Centrum Badań nad Zadłużeniem i Rozwojem UJ i AE w Krakowie, kier. dr Krzysztof Stanek).
Od kilku lat działalność naukowo-badawcza Instytutu wyraźnie koncentruje się na identyfikacji współczesnych procesów i tendencji rozwojowych za pomocą ankietowych metod testowania kondycji gospodarki polskiej. Wyniki tych badań systematycznie przekazywane są do prasy codziennej i periodyków specjalistycznych. Są także przesyłane do zainteresowanych ośrodków badania koniunktury w kraju i za granicą, zwłaszcza do IFO, CIRET i OECD, gdzie najważniejsze z nich są publikowane w postaci zsyntetyzowanej. Wyniki tych badań wykorzystywane są w Instytucie do opracowywania metodologii studiów rozwojowych na gruncie teorii rozwoju gospodarczego. Obszarem zainteresowań badawczych objęto także studia nad polityką rozwoju gospodarczego. Prace w tym obszarze koncentrowały się na przesłankach i uwarunkowaniach strategii rozwoju, przestrzennych aspektach rozwoju, makroekonomicznych uwarunkowaniach oraz instrumentach polityki rozwoju.
Instytut zabiega o zmianę formuły finansowania badań. Wystąpiono do KBN, po raz pierwszy w dziedzinie nauk ekonomiczno-prawnych, o przyznanie Instytutowi Rozwoju Gospodarczego do realizacji tzw. SPUB-u (Specjalny program/urządzenie badawcze) "Badanie koniunktury w gospodarce polskiej", którego kierownikiem jest prof. dr hab. Elżbieta Adamowicz.
Wyniki prac badawczych Instytutu Rozwoju Gospodarczego są systematycznie publikowane. Do serii wydawniczych o zasięgu krajowym należą:
Dwoje byłych członków Dyrekcji IRG: prof. Barbara Prandecka i prof. Michał Kolupa pełniło funkcje kierownicze w najwyższych władzach uczelni. Spośród pracowników Instytutu rekrutowały się również osoby sprawujące wysokie funkcje w administracji państwowej: prof. Eugeniusz Gorzelak, wiceprzewodniczący KP przy RM w latach osiemdziesiątych, prof. Leszek Balcerowicz, wicepremier i minister finansów w latach 1989-1991, dr Alfred Bieć, wiceprzewodniczący KERM w tym okresie, prof. Katarzyna Duczkowska-Małysz, od dwóch lat wiceminister rolnictwa.
Reforma Uczelni spowodowała zmiany w funkcjonowaniu IRG. Przede wszystkim Instytut stracił status jednostki międzywydziałowej. Od 1993 r. IRG znajduje się w strukturze organizacyjnej Kolegium Analiz Ekonomicznych. Zmianie uległ także zakres działania Instytutu. Nie jest to już jednostka wyłącznie badawcza, lecz łączy działalność naukowo-badawczą z dydaktyczną. W dalszym ciągu jednak Instytut jest placówką służącą integracji badań. W ramach Instytutu badania prowadzą pracownicy z innych jednostek Kolegium Analiz Ekonomicznych, jak również z innych kolegiów. Zespół naukowy IRG liczy 10 osób, 4 profesorów, 4 adiunktów i 2 asystentów. Dwie osoby czasowo przebywają na urlopach. Zespół techniczny Instytutu Rozwoju Gospodarczego, wyspecjalizowany w obsłudze administacyjno-finansowej grantów oraz w tech-niczno-komputerowym wsparciu prowadzonych w uczelni badań liczy 6 osób.
W trakcie realizacji programów badawczych KBN, umów zewnętrznych, badań statutowych i własnych, świadczonych usług eksperckich, Instytut wypracował zysk dla uczelni, sięgający, w samych tylko latach 90-tych, wartości kilku mld zł. Naukowy efekt prowadzonych badań każdego roku prowadzi do opublikowania przez pracowników IRG średnio ok. 100 prac naukowych: artykułów prasowych, książek autorów indywidualnych lub prac zbiorowych, referatów i doniesień na konferencje krajowe i zagraniczne, wywiadów i komunikatów w środkach masowego przekazu, rozdziałów w opracowaniach zbiorowych, raportów z badań na zamówienia zewnętrzne, ekspertyz.
Pierwszym dyrektorem IRG był prof. dr hab. Stanisław Góra. Długoletnim dyrektorem był w latach 80-tych prof. dr hab. Włodzimierz Januszkiewicz. Dyrektorami w latach 90-tych byli: prof. dr hab. Eugeniusz Gorzelak, prof. dr hab. Janusz Stacewicz. Obecnie Instytutem kieruje prof. dr hab. Elżbieta Adamowicz. Wicedyrektorem IRG jest prof. dr hab. Krzysztof Stanek, a sekretarzem naukowym dr Katarzyna Majchrzak.
Opracował prof. dr hab. Krzysztof Stanek