<<< Powrót do spisu numeru

z kart historii Szkoły

"Dziewięćdziesiąte urodziny SGH"

Część VII Powstanie Szkoły Głównej Planowania i Statystyki

Zmiany w Szkole, szczególnie w latach 1947-1949, odzwierciedlały politykę stopniowego, lecz konsekwentnego dostosowania Uczelni do nowej rzeczywistości. W zmienionej sytuacji politycznej, którą sankcjonowały oficjalne wyniki wyborów do Sejmu Ustawodawczego w 1947 roku, treści kształcenia coraz częściej stawały się przedmiotem sporu między Ministerstwem Oświaty a władzami Uczelni. Zgodnie z zaleceniem Ministerstwa grono młodych wykładowców przez krótki okres czasu prowadziło wykłady z marksizmu, jednak Andrzej Grodek, będący od 1947 roku rektorem Uczelni, miał odwagę sprzeciwić się ich kontynuowaniu, uznając, że są one "nieod-powiednio przeprowadzane". W 1948 roku Senat Uczelni zatwierdził wykład ideologiczny dr Juliana Hochfelda na temat teorii rozwoju społecznego, który prowadzony był na poziomie akademickim i zyskał sobie uznanie studentów.

Ingerencje ministerialne dotyczyły również wykładów ekonomii politycznej, których treść uległa zmianie w trakcie roku akademickiego 1948/49, co uwidocznione jest w erracie dołączonej do "Spisu wykładów i składu osobowego na rok akademicki 1948/49".

Przełomowym momentem w historii Szkoły był rok 1949. Naciski polityczne wywierane na władze Uczelni wzmogły się po powstaniu w grudniu 1948 roku Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Społeczność akademicka liczyła się z rychłym upaństwowieniem SGH. Jednak tryb i konsekwencje upaństwowienia były owiane tajemnicą. W pracach toczonych w Radzie Głównej ds. Szkół Wyższych i Nauki precyzowano jedynie kwestie organizacyjne i przemiany strukturalne w planach kształcenia. Prace Rady związane były z przygotowaniami do ogólnopolskiej reformy systemu wyższego szkolnictwa handlowego. W projektach, w których opracowaniu znaczący był udział profesorów SGH - Aleksego Wakara, Jana Drewnowskiego, Edwarda Lipińskiego i Andrzeja Grodka - przewidywano utworzenie, na bazie SGH, dwuwydziałowej Szkoły Głównej Gospodarstwa Narodowego.

Na początku 1949 roku Senat SGH powziął uchwałę o restrukturyzacji Szkoły. Zamierzano wprowadzić dwustopniowość studiów. Ukończenie cyklu trzyletniego uprawniać miało do otrzymania dyplomu zawodowego z tytułem ekonomisty, czwarty rok studiów przeznaczony miał być dla chcących otrzymać stopień magistra ekonomii.

Przewidywano utworzenie dwóch wydziałów: ekonomicznego i handlowego. Pierwszy z nich miał kształcić specjalistów dla władz centralnych gospodarki narodowej, drugi - kadrę dla przedsiębiorstw państwowych. W toku konsultacji z władzami państwowymi ustalono nowe nazwy dla obu wydziałów. Wydział ekonomiczny otrzymał nazwę Wydziału Gospodarki Planowej, handlowy - został zaakceptowany jako Wydział Ekonomiki Przedsiębiorstw. Opracowane przez pracowników Szko-ły i zatwierdzone przez Senat SGH plany studiów wskazują, że każdy z wydziałów został podzielony na specjalizacje. Wprowadzić je zamierzano na trzecim roku studiów w postaci selekcji i kierunków.

Wydział Gospodarki Planowej miał być podzielony na sekcje: planowania, finansowo-skarbową i statystyczną. Bardziej szczegółowe specjalizacje występowały w ramach sekcji pod nazwą kierunków. Kierunek specjalizacji wyznaczał dobór przedmiotów fakultatywnych.

Wydział Ekonomiki Przedsiębiorstw podzielony miał być na sekcje: handlu wewnętrznego, przemysłową, handlu zagranicznego, bankową.

Równolegle z pracami prowadzonymi w Ministerstwie Oświaty, Radzie Głównej ds. Szkół Wyższych i Nauki oraz samej SGH problematyka kształcenia ekonomistów rozważana była w Wydziale Nauki i Szkół Wyższych Komitetu Centralnego PZPR. W pracach tego wydziału środowisko SGH nie brało udziału i nie było o nich w ogóle informowane. Działania partii zmierzały w kierunku etatyzacji Szkoły i utworzenia z niej ośrodka politycznego. Znamiennym jest fakt, że w pracach nad zamierzoną reorganizacją Uczelni "po linii partyjnej" nie oparto się na istniejącej organizacji uczelnianej PZPR.

Do dzisiaj kwestią sporną pozostaje moment i miejsce powstania idei stworzenia na bazie SGH uczelni o zupełnie nowym kształcie, odpowiadającym potrzebom okresu budowy podstaw socjalizmu. Prawdopodobnie idea ta zrodziła się w powstałej w kwietniu 1949 roku Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. Promotorem idei mógł być przewodniczący PKPG, wicepremier Hilary Minc. Wskazują na to zarówno końcowe wnioski w jego przemówieniu podsumowującym tzw. dyskusję cupowską, jak i dążenie Komisji Planowania do objęcia zakresem planów centralnych wszystkich resortów, w tym również oświaty. Inicjatywa, przekazana następnie do wykonania Wydziałowi Nauki i Szkół Wyższych KC PZPR, traktowana była jako fragment akcji "wprowadzania marksizmu" do uczelni.

Ostateczną decyzję o przekształceniu Szkoły Głównej Handlowej na Szkołę Główną Planowania i Statystyki podjęto w czerwcu 1949 roku na posiedzeniu Biura Politycznego KC PZPR. Zakładano, że powstanie uczelnia "nowa", w której kształcić się będzie młodzież skierowana przez wojewódzkie komitety Partii. Ministerstwo Oświaty zobowiązane zostało do przedstawienia projektu obsady personalnej Uczelni do końca lipca 1949 roku. Przyszła kadra SGPiS miała przejść weryfikację partyjną, ustalono plan szkolenia i doszkolenia partyjnego wykładowców. Na posiedzeniu Biura Politycznego rozważono kandydaturę do objęcia urzędu rektora Uczelni. Wśród proponowanych kandydatów nie było dotychczasowego rektora Andrzeja Grodka, którego kadencja kończyła się dopiero z końcem nadchodzącego roku akademickiego. Proponowano kandydatury: Oskara Langego, Witolda Trąmpczyńskiego, Stefana Rozmaryna i Czesława Nowińskiego. KC PZPR zatwierdził kandydaturę profesora Czesława Nowińskiego, absolwenta Wydziału Prawa i Nauk Społecznych Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, który po 1945 roku był bezpośrednio zaangażowany w opracowywaniu partyjnych projektów reorganizacji nauki i szkół wyższych, w tym m.in. autora "tez polityki naukowej PPR" z 1947 roku.

W dniu 16 sierpnia 1949 roku Rada Państwa zatwierdziła dekret Rady Ministrów o przekształceniu Szkoły Głównej Handlowej w państwową szkołę akademicką pod nazwą Szkoła Główna Planowania i Statystyki. Uczelnia zachowała osobowość prawną. Wykonanie dekretu powierzono Ministrowi Oświaty. Dekret podpisali prezydent Bolesław Bierut, prezes Rady Ministrów Józef Cyrankiewicz i - w zastępstwie Ministra Oświaty - podsekretarz stanu w tym resorcie Henryk Jabłoński.

Danuta Drabińska
Katedra Historii Myśli Ekonomicznej